خارجى يا وهمى يا عقلى را مىپذيرد ؛ بر خلاف قول اول و دوم كه هيچ كدام از تقسيمات را قبول نداشتند و بر خلاف قول سوم كه تقسيم خارجى را قبول نداشت و بر خلاف قول چهارم كه تقسيم عقلى را قبول نداشت . نظريهء شيخ الاشراق متن السادس : أنّه مركّب من جوهر و عرض . . . ونُسِبَ إلى شيخ الإشراق . ترجمه قول ششم اين كه جسم ، مركب است از يك جوهر و يك عرض . و اين دو عبارتند از جوهر و جسميت تعليمى كه همان امتداد كمى در جهات سه گانه باشد . و اين قول منسوب به شيخ الاشراق « 1 » است . شرح شيخ الاشراق مىگويد : جسم از يك جوهر به نام ماده و يك عرض كه عبارت است از امتداد تعليمى - كه همان تعين امتداد در جهات سه گانه است - تشكيل مىشود . وجه تسميه جسم تعليمى آن است كه سابقاً در مكتب‌خانه‌ها و اكنون در مدارس از اشكال مخصوص هندسى جهت تعليم به دانش آموزان استفاده مىكرده‌اند ، يعنى اجسام چوبى يا پلاستيكى را به شكل مستطيل و مربع و ذوزنقه در مىآوردند و از آن اشكال ، براى تعليم سود مىبردند . از اين جهت آن اجسام به « جسم تعليمى » نامگذارى شده‌اند .

--> ( 1 ) . شيخ اشراق در تلويح اول از كتاب تلويحات به اين نظريه معتقد شده است در حالى كه در حكمةالاشراق مذهب‌افلاطون را اختيار كرد و هيولى را انكار مىكند لكن بعضى تلاش كرده‌اند كه تلفيقى بين اين دو نظر به وجود آورند ، ولى آن گونه كه صدرالمتألهين فرموده تناقض بين دو كلام شيخ اشراق در دو كتابش با اين وجوه قابل رفع نيست ناگزير بايد گفت وى در دو كتاب خود دو رأى متفاوت دارد